<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<Gradivo ID="182834" NadgradivoID="2549" NRID="28653751" OceID="0" DomainUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/" IzpisPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/IzpisGradiva.php?lang=slv&amp;id=182834" StOgledov="277" StPrenosov="151" StOcen="0" VsotaOcen="0" DatumIzvoza="2026-09-30 01:48:48" OcenaSkupna="0" StPodgradiv="0" StudijskiProgramEvsID="" JeIndeksirano="0" JeVecAvtorjev="0" DovoliZahtevkeZaDostop="0">
  <PID Url="http://hdl.handle.net/20.500.12556/RUL-182834">20.500.12556/RUL-182834</PID>
  <Naslov>Beyond climate</Naslov>
  <Podnaslov>a cambium-centred synthesis of anthropogenic drivers of wood formation in urban trees</Podnaslov>
  <TujJezik_Naslov></TujJezik_Naslov>
  <TujJezik_Podnaslov></TujJezik_Podnaslov>
  <Opis>Urban trees are increasingly exposed to persistent anthropogenic drivers that extend beyond climatic forcing and fundamentally alter the conditions of secondary growth. While climatic controls of cambial phenology and xylogenesis are well established, the mechanisms by which non-climatic drivers regulate cambial activity and wood formation remain fragmented and are often inferred only indirectly. Here, we develop a cambium-centred framework to synthesise current evidence on how anthropogenic drivers shape wood formation in urban and peri-urban trees. To our knowledge, this is among the first syntheses explicitly linking anthropogenic drivers to distinct stages of xylogenesis. Anthropogenic drivers are typically chronic, spatially heterogeneous, and temporally decoupled from seasonal climatic rhythms, and may alter cambial kinetics and generate anatomical signatures not captured by ring width alone. We evaluate major driver domains, including root-zone constraints, altered hydrology, urban microclimate, pollution, salinity, and mechanical disturbance, while also considering emerging drivers such as artificial light at night and microplastics. Evidence is stratified into three levels: direct observations, indirect physiological evidence, and mechanistic plausibility. Across driver classes, three recurrent anatomical patterns emerge: reduced conduit size under hydraulic or osmotic stress; anomalies in wall deposition under carbon limitation or oxidative stress; and pronounced circumferential heterogeneity under spatially localised forcing. Integrative approaches combining xylogenesis monitoring, quantitative wood anatomy, dendrometer observations and spatially explicit sampling are essential to disentangle anthropogenic from climatic effects and improve assessment of tree resilience.</Opis>
  <TujJezik_Opis></TujJezik_Opis>
  <KljucneBesede>
    <Beseda>urban trees</Beseda>
    <Beseda>secondary growth</Beseda>
    <Beseda>xylogenesis</Beseda>
    <Beseda>quantitative wood anatomy</Beseda>
    <Beseda>anthropogenic drivers</Beseda>
    <Beseda>ozone</Beseda>
    <Beseda>urban dust</Beseda>
    <Beseda>road salt</Beseda>
    <Beseda>mechanobiology</Beseda>
    <Beseda>urban forestry</Beseda>
    <Beseda>legacy effects</Beseda>
  </KljucneBesede>
  <TujJezik_KljucneBesede>
    <Beseda>urbana drevesa</Beseda>
    <Beseda>sekundarna rast</Beseda>
    <Beseda>ksilogeneza</Beseda>
    <Beseda>kvantitativna anatomija lesa</Beseda>
    <Beseda>antropogeni dejavniki</Beseda>
    <Beseda>ozon</Beseda>
    <Beseda>urbani prah</Beseda>
    <Beseda>cestna sol</Beseda>
    <Beseda>mehanobiologija</Beseda>
    <Beseda>urbano gozdarstvo</Beseda>
    <Beseda>zapozneli učinki</Beseda>
  </TujJezik_KljucneBesede>
  <Potrjeno>true</Potrjeno>
  <JeZaklenjeno>false</JeZaklenjeno>
  <JeRecenzirano>true</JeRecenzirano>
  <Zaloznik></Zaloznik>
  <Izvor></Izvor>
  <Jezik ID="1033" ISO639-3="eng">Angleški jezik</Jezik>
  <TujJezik ID="1060" ISO639-3="slv">Slovenski jezik</TujJezik>
  <Povezave></Povezave>
  <Pokrivanje></Pokrivanje>
  <CasovnoPokritje></CasovnoPokritje>
  <AvtorskePravice></AvtorskePravice>
  <VrstaGradiva ID="dk_c" DRIVER="info:eu-repo/semantics/article">Članek v reviji</VrstaGradiva>
  <DatumVstavljanja>2026-05-25 11:59:15</DatumVstavljanja>
  <DatumObjave>2026-05-25 11:59:23</DatumObjave>
  <DatumSpremembe>2026-05-26 04:35:53</DatumSpremembe>
  <DatumTrajnegaHranjenja>0000-00-00 00:00:00</DatumTrajnegaHranjenja>
  <LetoIzida>2026</LetoIzida>
  <LetoIzidaDo>0</LetoIzidaDo>
  <KrajIzida></KrajIzida>
  <LetoIzvedbe>0</LetoIzvedbe>
  <KrajIzvedbe></KrajIzvedbe>
  <Opomba></Opomba>
  <StStrani>18 str.</StStrani>
  <StevilcenjeNivo1>issue 5, [article no.] 595</StevilcenjeNivo1>
  <StevilcenjeNivo2>Vol. 17</StevilcenjeNivo2>
  <Kronologija>May 2026</Kronologija>
  <Patent_Stevilka></Patent_Stevilka>
  <Patent_DatumVeljavnosti>0000-00-00</Patent_DatumVeljavnosti>
  <VerzijaDokumenta>Zaloznikova</VerzijaDokumenta>
  <StatusObjaveDrugje>Objavljeno</StatusObjaveDrugje>
  <VrstaStroskaObjave>NiDoloceno</VrstaStroskaObjave>
  <DatumPoslanoVRecenzijo>0000-00-00</DatumPoslanoVRecenzijo>
  <DatumSprejetjaClanka>0000-00-00</DatumSprejetjaClanka>
  <DatumObjaveClanka>0000-00-00</DatumObjaveClanka>
  <Licence>
    <Licenca ID="6" Kratica="CC BY 4.0" Naziv="Creative Commons Priznanje avtorstva 4.0 Mednarodna" URL="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.sl" Logo="by.png" LogoPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/teme/rulDev/img/licence/by.png" DatumZacetkaLicenciranja="" VezanoNa="" VezanoNaAng="" Besedilo="" BesediloAng=""></Licenca>
  </Licence>
  <EmbargoDo></EmbargoDo>
  <VrstaEmbarga ID="1" Naziv="Takojšnja javna objava" OpenAIREDostop="openAccess"></VrstaEmbarga>
  <Osebe>
    <Oseba ID="72372" Ime="Angela" Priimek="Balzano" AltIme="A. Balzano" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="279362915" Afiliacija="" ArrsID="39653" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="755" Ime="Maks" Priimek="Merela" AltIme="M. Merela" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="24632419" Afiliacija="" ArrsID="24676" ORCID=""></Oseba>
  </Osebe>
  <Identifikatorji>
    <Identifikator ID="4" Sifra="UDK" Naziv="UDK" URL="">630*8</Identifikator>
    <Identifikator ID="9" Sifra="ISSN-clanka" Naziv="ISSN pri članku" URL="">1999-4907</Identifikator>
    <Identifikator ID="15" Sifra="DOI" Naziv="DOI" URL="http://dx.doi.org/10.3390/f17050595">10.3390/f17050595</Identifikator>
    <Identifikator ID="3" Sifra="CobissID" Naziv="COBISS_ID" URL="https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/bib/279221763">279221763</Identifikator>
  </Identifikatorji>
  <Datoteke>
    <Datoteka ID="234408" DatotekaNRID="14690825" NamenDatotekeID="2" NamenDatoteke="Predstavitvena datoteka" FormatDatotekeID="2" FormatDatoteke=".pdf" MIME="application/pdf" IkonaFormata="pdf.png" IkonaFormataPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/teme/rulDev/img/fileTypes/pdf.png" VelikostDatoteke="1010229" VelikostDatotekeKratko="986,55 KB" DatumVstavljanja="2026-05-25 12:00:33" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="true" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="0">
      <Naziv>RAZ_Balzano_Angela_2026.pdf</Naziv>
      <OrgNaziv>RAZ_Balzano_Angela_2026.pdf</OrgNaziv>
      <URL></URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5>895FBDC0AB752D4D7231E41B036FAEF5</MD5>
      <SHA256>501a9791f063cf69934f0d70bac761875d5c785d0016a8299224280f477e456d</SHA256>
      <UUID>3b376807-5820-11f1-b0ab-0050569b8976</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://repozitorij.uni-lj.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=234408</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
        <Vsebina TipVsebine="GoloBesedilo" JezikID="1033" Oznaka="" Dolzina="70514"></Vsebina>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
    <Datoteka ID="234407" DatotekaNRID="0" NamenDatotekeID="5" NamenDatoteke="Izvorni URL" FormatDatotekeID="56" FormatDatoteke="URL" MIME="text/url" IkonaFormata="url.png" IkonaFormataPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/teme/rulDev/img/fileTypes/url.png" VelikostDatoteke="0" VelikostDatotekeKratko="0,00 KB" DatumVstavljanja="2026-05-25 11:59:27" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="false" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="1">
      <Naziv></Naziv>
      <OrgNaziv></OrgNaziv>
      <URL>https://www.mdpi.com/1999-4907/17/5/595</URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5></MD5>
      <SHA256></SHA256>
      <UUID>13f481bf-5820-11f1-b0ab-0050569b8976</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://repozitorij.uni-lj.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=234407</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
  </Datoteke>
  <Organizacije>
    <Organizacija OrganizacijaID="5" Kratica="BF" ZavodEvsID="0000057" Logo="" LogoPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/teme/rulDev/img/logo/">Biotehniška fakulteta </Organizacija>
  </Organizacije>
  <OrganizacijeVira>
  </OrganizacijeVira>
  <MetodeZbiranjaPodatkov>
  </MetodeZbiranjaPodatkov>
  <TipologijaDela ID="1.02" Koda="1.02" Naziv="Pregledni znanstveni članek" SchemaOrg="Article"></TipologijaDela>
  <OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//P4-0015-2020" Stevilka="P4-0015-2020" Naslov="Les in lignocelulozni kompoziti" Akronim="" Delez="100"></OpenAIRE>
  </OpenAIRE>
  <Ostalo>
    <StIrodsDatotek>0</StIrodsDatotek>
    <StDatotekPodTrajnimEmbargom>0</StDatotekPodTrajnimEmbargom>
    <StDatotekZOmejenimDostopom>0</StDatotekZOmejenimDostopom>
  </Ostalo>
</Gradivo>
