<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<Gradivo ID="172602" NadgradivoID="6136" NRID="27270837" OceID="0" DomainUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/" IzpisPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/IzpisGradiva.php?lang=slv&amp;id=172602" StOgledov="384" StPrenosov="176" StOcen="0" VsotaOcen="0" DatumIzvoza="2026-06-17 07:59:25" OcenaSkupna="0" StPodgradiv="0" StudijskiProgramEvsID="" JeIndeksirano="0" JeVecAvtorjev="0" DovoliZahtevkeZaDostop="0">
  <PID Url="http://hdl.handle.net/20.500.12556/RUL-172602">20.500.12556/RUL-172602</PID>
  <Naslov>Dietary patterns and blood-based biomarkers of Alzheimer’s disease in cognitively intact older adults</Naslov>
  <Podnaslov>findings from a population-based study</Podnaslov>
  <TujJezik_Naslov></TujJezik_Naslov>
  <TujJezik_Podnaslov></TujJezik_Podnaslov>
  <Opis>Background: Diet can impact cognitive aging, but comprehensive data from human studies is lacking and the underlying biological mechanisms are still not fully understood.
Objectives: To investigate the associations between two dietary patterns consistently linked to inflammation and brain health [the Mediterranean diet (MDS) and inflammatory potential of diet (EDII)] and five blood-based biomarkers of Alzheimer´s disease (AD) in a sample of dementia-free community-dwelling older adults. Design and setting: We used cross-sectional data from the Swedish National Study on Aging and Care in Kungsholmen (SNAC-K). 
Participants: Participants who were institutionalized, had dementia or Parkinson’s disease, or had missing data on diet and/or biomarkers were excluded. Our study sample consisted of 1907 adults ≥60 years old.
Measurements: Adherence to the MDS and EDII was assessed using a validated food frequency questionnaire. Ttau, p-tau181, A 42/40, NfL, and GFAP were measured in serum.  associations were estimated through quantile regression models at the 25th, 50th, and 75th percentiles of the biomarkers’ levels, and were adjusted for potential confounders and stratified by sex, age, and APOE-e4 genotype.
Results: In the whole sample, higher adherence to the MDS was associated with lower levels of p-tau181 at the 50th and 75th percentiles [(95% CI) per 1-SD increment = -0.028 (-0.053, -0.002) and -0.036 (-0.072, -0.001), respectively], while higher adherence to the EDII was associated with higher levels of NfL at the 75th percentile [(95% CI) per 1-SD increment =0.031 (0.008, 0.053)]. Associations with other biomarkers were only apparent at lower levels of their distribution. Subgroup analyses showed: 1) a stronger inverse association between the MDS and p-tau181 in APOE-e4 carriers than non-carriers, and 2) an inverse association of the MDS with GFAP only in participants ≥78 years.
Conclusions: Diet seems to be associated with biomarkers of AD pathology in cognitively intact older adults. Some associations were more apparent in the presence of genetic predisposition for AD or advanced age.</Opis>
  <TujJezik_Opis></TujJezik_Opis>
  <KljucneBesede>
    <Beseda>neurodegeneration</Beseda>
    <Beseda>total tau</Beseda>
    <Beseda>phosphorylated tau</Beseda>
    <Beseda>amyloid beta</Beseda>
    <Beseda>neurofilament light</Beseda>
    <Beseda>glial fibrillary acidic protein</Beseda>
    <Beseda>diet quality</Beseda>
    <Beseda>mediterranean diet</Beseda>
    <Beseda>cohort study</Beseda>
    <Beseda>dementia</Beseda>
    <Beseda>prevention</Beseda>
  </KljucneBesede>
  <TujJezik_KljucneBesede>
    <Beseda>prehrana ljudi</Beseda>
    <Beseda>Alzheimerjeva bolezen</Beseda>
    <Beseda>biomarkerji</Beseda>
  </TujJezik_KljucneBesede>
  <Potrjeno>true</Potrjeno>
  <JeZaklenjeno>false</JeZaklenjeno>
  <JeRecenzirano>true</JeRecenzirano>
  <Zaloznik></Zaloznik>
  <Izvor></Izvor>
  <Jezik ID="1033" ISO639-3="eng">Angleški jezik</Jezik>
  <TujJezik ID="1060" ISO639-3="slv">Slovenski jezik</TujJezik>
  <Povezave></Povezave>
  <Pokrivanje></Pokrivanje>
  <CasovnoPokritje></CasovnoPokritje>
  <AvtorskePravice></AvtorskePravice>
  <VrstaGradiva ID="dk_c" DRIVER="info:eu-repo/semantics/article">Članek v reviji</VrstaGradiva>
  <DatumVstavljanja>2025-09-09 14:27:40</DatumVstavljanja>
  <DatumObjave>2025-09-09 14:27:42</DatumObjave>
  <DatumSpremembe>2026-01-06 08:22:11</DatumSpremembe>
  <DatumTrajnegaHranjenja>0000-00-00 00:00:00</DatumTrajnegaHranjenja>
  <LetoIzida>2025</LetoIzida>
  <LetoIzidaDo>0</LetoIzidaDo>
  <KrajIzida></KrajIzida>
  <LetoIzvedbe>0</LetoIzvedbe>
  <KrajIzvedbe></KrajIzvedbe>
  <Opomba></Opomba>
  <StStrani>10 str.</StStrani>
  <StevilcenjeNivo1>issue 6, [article no.] 100124</StevilcenjeNivo1>
  <StevilcenjeNivo2>Vol. 12</StevilcenjeNivo2>
  <Kronologija>Jun. 2025</Kronologija>
  <Patent_Stevilka></Patent_Stevilka>
  <Patent_DatumVeljavnosti>0000-00-00</Patent_DatumVeljavnosti>
  <VerzijaDokumenta>Zaloznikova</VerzijaDokumenta>
  <StatusObjaveDrugje>Objavljeno</StatusObjaveDrugje>
  <VrstaStroskaObjave>NiDoloceno</VrstaStroskaObjave>
  <DatumPoslanoVRecenzijo>0000-00-00</DatumPoslanoVRecenzijo>
  <DatumSprejetjaClanka>0000-00-00</DatumSprejetjaClanka>
  <DatumObjaveClanka>2025-03-14</DatumObjaveClanka>
  <EmbargoDo></EmbargoDo>
  <VrstaEmbarga ID="1" Naziv="Takojšnja javna objava" OpenAIREDostop="openAccess"></VrstaEmbarga>
  <Osebe>
    <Oseba ID="149125" Ime="Anja" Priimek="Mrhar" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="316020067" Afiliacija="" ArrsID="57636" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="149126" Ime="Adrián" Priimek="Carballo-Casla" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="448866563" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="149127" Ime="Giulia" Priimek="Grande" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="442380803" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="149128" Ime="Martina" Priimek="Valletta" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="448867075" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="149129" Ime="Claudia" Priimek="Fredolini" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="448867331" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="149130" Ime="Laura" Priimek="Fratiglioni" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="442381315" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="105352" Ime="Milica" Priimek="Gregorič Kramberger" AltIme="Ljudmila Gregorič Kramberger; Ljudmila Gregorič Kramberger; Milica Kramberger G.; Milica Kramberger; Milica Kramberger Gregorič; Milica Gregorič Kramberger; M. G. Kramberger; M. G. Kramberger; Milica Gregorič-Kramberger; Milica Kramberger- Gregorič; Milica Gregorič- Kramberger; M. Gregorič Kramberger; M. Kramberger Gregorič; M. Gregorič Kramberger; Milica Gregoric Kramberger; M. Gregoric Kramberger; M. Gregoric Kramberger; M. Kramberger dr. med., spec. nevrokirurgije; Milika Kramberger; M. Kramberger" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="94377059" Afiliacija="" ArrsID="28624" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="417" Ime="Aleš" Priimek="Kuhar" AltIme="A. Kuhar; Ales Kuhar" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="4792419" Afiliacija="" ArrsID="19316" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="149131" Ime="Bengt" Priimek="Winblad" AltIme="B. Winblad" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="215774307" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="149132" Ime="Amaia" Priimek="Calderón-Larrañaga" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="448868355" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="149133" Ime="Davide" Priimek="Liborio Vetrano" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="448868867" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
  </Osebe>
  <Identifikatorji>
    <Identifikator ID="4" Sifra="UDK" Naziv="UDK" URL="">613.2</Identifikator>
    <Identifikator ID="9" Sifra="ISSN-clanka" Naziv="ISSN pri članku" URL="">2426-0266</Identifikator>
    <Identifikator ID="15" Sifra="DOI" Naziv="DOI" URL="http://dx.doi.org/10.1016/j.tjpad.2025.100124">10.1016/j.tjpad.2025.100124</Identifikator>
    <Identifikator ID="3" Sifra="CobissID" Naziv="COBISS_ID" URL="https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/bib/248270339">248270339</Identifikator>
  </Identifikatorji>
  <Datoteke>
    <Datoteka ID="223695" DatotekaNRID="14542393" NamenDatotekeID="2" NamenDatoteke="Predstavitvena datoteka" FormatDatotekeID="2" FormatDatoteke=".pdf" MIME="application/pdf" IkonaFormata="pdf.png" IkonaFormataPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/teme/rulDev/img/fileTypes/pdf.png" VelikostDatoteke="947479" VelikostDatotekeKratko="925,27 KB" DatumVstavljanja="2025-12-15 09:33:31" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="true" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="1">
      <Naziv>RAZ_Mrhar_Anja_2025.pdf</Naziv>
      <OrgNaziv>RAZ_Mrhar_Anja_2025.pdf</OrgNaziv>
      <URL></URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5>DA7C848B763269B2C8AABB9683042460</MD5>
      <SHA256>dc2d58d08ffab6d4f6a9a8513560174194f5c18f69e6e83de357374ffa37e3de</SHA256>
      <UUID>4cf92d8e-d990-11f0-9328-0050569b8976</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://repozitorij.uni-lj.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=223695</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
        <Vsebina TipVsebine="GoloBesedilo" JezikID="1033" Oznaka="" Dolzina="72787"></Vsebina>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
    <Datoteka ID="224989" DatotekaNRID="0" NamenDatotekeID="5" NamenDatoteke="Izvorni URL" FormatDatotekeID="56" FormatDatoteke="URL" MIME="text/url" IkonaFormata="url.png" IkonaFormataPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/teme/rulDev/img/fileTypes/url.png" VelikostDatoteke="0" VelikostDatotekeKratko="0,00 KB" DatumVstavljanja="2026-01-06 08:20:08" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="false" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="2">
      <Naziv></Naziv>
      <OrgNaziv></OrgNaziv>
      <URL>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2274580725000688</URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>0</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5></MD5>
      <SHA256></SHA256>
      <UUID>20c64159-ead0-11f0-bf92-0050569b8976</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://repozitorij.uni-lj.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=224989</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
  </Datoteke>
  <Organizacije>
    <Organizacija OrganizacijaID="5" Kratica="BF" ZavodEvsID="0000057" Logo="" LogoPolniUrl="https://repozitorij.uni-lj.si/teme/rulDev/img/logo/">Biotehniška fakulteta </Organizacija>
  </Organizacije>
  <OrganizacijeVira>
  </OrganizacijeVira>
  <MetodeZbiranjaPodatkov>
  </MetodeZbiranjaPodatkov>
  <TipologijaDela ID="1.01" Koda="1.01" Naziv="Izvirni znanstveni članek" SchemaOrg="Article"></TipologijaDela>
  <Ostalo>
    <StIrodsDatotek>0</StIrodsDatotek>
    <StDatotekPodTrajnimEmbargom>0</StDatotekPodTrajnimEmbargom>
    <StDatotekZOmejenimDostopom>0</StDatotekZOmejenimDostopom>
  </Ostalo>
</Gradivo>
